icon
icon
icon
icon

HEKAYƏ

                                       

                                            HƏKİM

 

                         Fikrət -həkimin  rəhmətə getdiyini eşidib çox kədərləndim. Düzdü, elə də  cavan deyildi,  yetmişdən çox yaşı vardı,  amma onun ölümü  qəm-qüssəmə səbəb oldu.

                       Qonşuluğumuzda,  bir neçə məhəllə aralı, döqquz mərtəbə evlərin birində  yaşayırdı,  qəsəbədəki xəstəxanada işləyirdi. Onu çoxdan tanıyırdım, aramızda isti münasibət yaranmışdı. Sağlamlığımda bir problemim olanda  xəstəxanaya getmirdim, ərklə  mənzilinin qapısını döyürdüm.  Həkim deyildi, loğman idi, hər dərdin dərmanını bilirdi. Çolma-cocuğumun da müalicəsinə Fikrət həkim baxırdı. Dosta-tanışa da onu məsləhət görürdüm. Allah adamın üstündədi,  yanından hamı razı qayıdırdı.

                         Fikrət-həkimlə  tanışlığımızın maraqlı tarixçəsi var. Bir iyirmi ilin  söhbətini eləyirəm. Sizdən iraq, çənəmə bir sızanaq çıxmışdı.  Bu həkimə getdim, o həkimə getdim, heç biri dərmanını  tapa bilmədi. Türkəçarələr də kömək eləmədi, yara sulandığından özümlə qətfə gəzdirirdim ki, onu qurudum. Lap xəcalət çəkirdim. Dedidilər ki, qonşuluqda bir yaxşı həkim var, adı Fikrətdi, evində də qəbul edir. Getdim yanına. Baxan kimi dedi ki, düzələn şeydi. İnanmadım. Fikrət-həkim o biri otağa keçdi, bir azdan bir sulu dərmanla qayıtdı. Tənzifi isladıb qoydu çənəmin üstünə. Bir neçə dəqiqədən sonra yara oldu qup-quru.  “-Əhsən”- dedim, “şirvanın” bərk gedən vaxtı idi,  ona  düz iki “şirvan”  pul verdim. Dedi ki, biri bəsdi. Nə illah elədimsə, ikincini götürmədi. Elə dedi, biri bəsdi.

                             Beləcənə biz tanış olduq.

                             Rəhmətlik yeyib-içən kişi idi.  Haçan rastlaşırdın onunla, yapışırdı yaxandan ki, gedək bir çörək yeyək.  Vaxtım  olanda imtina eləmirdim.  Adamı əlini cibinə salmağa qoymazdı,  hesabı həmişə özü verirdi. Hələ zarafat eləyirdi  ki, pul çap eləmirəm ki, sizin verdiklərinizi  sizin yolunuzda  xərcləyirəm də.

                            Dolu  qrmızı sifəti,  oynaq xırda gözləri  vardı.   Həmişə ağappaq, şax, nişastalı  xalatda olardı.  Başqa geyimdə onu təsəvvür eləmək mümkün deyildi.  Fikrət-həkimi  elə küçədə-bayırda da ağ xalatda görürdüm.

                            Oğul-uşaqdan  nəyi vardı, nəyi yoxdu bilmirəm, amma  özünə korluq verən kişi deyildi. Arada mənzilinə  ağ xalatlı qadınların gəlib-getdiyini görürdüm. Sorşanda da deyirdi ki, asissentlərimdi.  Bunun həqiqət, ya yalan olduğunu demək çətin idi.

                             İndi  onun ölümünü eşidəndə nə hala düşdüyümü təsəvvür edirsiniz də! Belə bir həkimi, belə bir gözütox  insanı itirmək necə də  ağırdı.                           

                         Yolumu onların məhəlləsindən saldım.. Rastlaşdığım tanışlardan soruşdum ki, dəfn haçandı. Dedilər ki, indilərdə  yerdən götürəcəklər! Ona son borcumu vermək fikrinə düşdüm.  Qonum-qonşu yığışmışdı, bir azdan molla  həyətdəki ağacın haçasına qalxdı,  salat dedi. Tabutu endirdilər, Fikrət-həkim ikinci mərtəbədə yaşayırdı,  mafəni üstü açıq QAZ-El-ə qoydular. Həyətdə işgüzar bir əhvali-ruhiyyə  hökm sürürdü. Dünyadı da, bəzən yaşlı adamlarıa  heç yaxınları da ağlamırlar. Bir azdan mafə qoyulmuş maşın qabağa düşdü.  Qəbristanlıq yaxında olduğundan piyada gedirdik.  Yanımda addımlayan kişinin  sifəti  mənə tanış gəldi,  söhbətə nərdivan qoymaq fikri ilə:.

                        -Deyəsən sizi hardasa görmüşəm, axı?-Soruşdum.

                        - Mən Rahim-həkiməm -dedi.-Yəqin  xəstəxanada görmüsən.

                         Adını qürurla çəkməyindən anladım ki, tanınmış adamdı. Rahim-həkimin də xeyli yaşı olardı. Dəqiq deyə bilmərəm, bəlkə elə Fikrət-həkimlə yaşıd  idi. Müqaisədə  mən onların yanında körpə uşaq idim. Cəmi əlli yaşım vardı.

                         Maraqımı az-çox  təmin elədiyimdən məmnun halda:

                         -Rəhmətliklə   həmkarsız ki!

                         -Bəli!- Rahim-həkim gülümsədi.-Amma Fikrət həkim deyildi,  feldşer idi.

                           Rahim-həkim baməzə adama oxşayırdı. Dodaqları dişinin üstünü  örtmürdü, elə irişirdi.                          

                           -Yəqin zarafat edirsiz!-Ona yanakı baxdım.- Fikrət-həkim əsl həkim idi.

                            Rahim-həkim  mənə lağ elədi:

                            -Nədi, onu mənə tanıdacaqsınız ?! -Sonra əlavə elədi-Dünənə qədər biz bir xəstəxanada, bir şöbədə işləyirdik.

                             Gördüm ki ,gülə-gülə danışsa da Rahim-həkim zarafat eləmir. Çaşıb qaldım. Handan hana dedim::

                              -Onun qəbuluna  bilirsiz  nə qədər adam  gəlirdi?  Xəstələrinin sayı-hesabı yox idi.

                              Rahim-həkim həsədlə:

                               -Bunu bilirəm.

                              Mən inamsız halda:

                              -İyirmi ildi onu tanıyırdım. Yazdığı dərmanın bir də boşa çıxmazdı,  həmişə yaxşı təsir edirdi.-dedim.

                            -Bilirəm, amma fakt faktlığında qalır,-deyə Rahim əllərini yana açdı.-Rəhmətlik  həkim deyildi.

                            Mən son dəlilimi gətirdim:

                             -Yazdığı reseptlərin çoxu qalıb, məndədi. Gətirərəm, baxarsınız.

                             -Ehtiyac yoxdu. Onun reseptlərini ya mən yazırdım, ya da həmkarım Hökumə xanım. Reseptləri  yanaşı qoysanız,  xətlərdəki fərqi görərsiz.  Fikrət özü resept yaza bilmirdi. Mənim xəttim kələ-kötürdü,  Hökümə xanımın xətti isə yaraşıqlıdı.

                              Rahim- həkimin dediyində bir həqiqət var idi. Yadıma düşdü ki,  Fikrət-həkimin  reseptlərinin bəzisinin qara-qyrasə çox olurdu, oxumaq çətin idi,  bəzilərinin  səliqəsinə  isə söz ola bilməzdi, elə bil qadın xətti ilə yazılmışdı. Təəccüblə soruşdum: 

                              -Niyə belə eləyirdiniz ki?

                               -Uzun söhbətdi...

                                -Gizlidi?

                                 Rahim-həkim gülümsədi:

                                 - Daha gizlətməyin yeri yoxdu. Fikrət haqq dünyadadı, dediyimin ona ziyanı çətin dəysin.  Bizim bir ahıl baş həkimimiz vardı. Mənə də, Hökumə xanıma da çox yaxşılıqları keçmişdi. Aman- zaman bir oğlu Fikrət idi. Bizimlə yaşıd idi. Oxumaqla arası yox idi. Tibb texnikumunu zorla qurtarmışdı. Baş həkim rəhmətə gedəndə Fikrəti bizə tapşırmışdı. Yeyib-içən adamdı. Gördük acından öləcək. Feldşerlikdə nə pul var ki! Hökümə xanımla məsləhətdən sonra  qoşduq cərgəmizə. Belə-belə onu həkim elədik.

                                   -Sizsiz dərman yazmırdı?

                                    -Yox. Bir dəfə bir dərman yazmışdı, xəstə ölürdü, zornan diriltdik.  Odu-budu bizsiz dərman yazmırdı.

                                   -Deməli, məni iyirmi ildi feldşer  müalicə edirmiş?

                                    -Belə çıxır da!-dedi, və yenə irişdi.

                                    Mafəni aparan maçın  qəbristanlığa girəndə  məni   axmaq bir  gülmək tutdu,  heç cür özümü saxlaya bilmədim. Həmsöhbətimi tək buraxıb mənə qınaqla baxan adamlardan aralandım, ayağğabımın bağını bağlamaq bəhanəsi ilə kənara çəkilib  doyunca güldüm.  Sonra camaatın dalınca qəbristanlığa  yollandım. Üzügülər Rahim-həkimlə yanaşı yerimi tutdum. Dəfni yarımçıq qoya bilməzdim ki!  Fikrət-həkimi torpağa  təbəssümlə tapşırdıq.

                             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

 

HEKAYƏ

                                            

                                      NARAZILIQ

 

 

                      Dini icmanın sədri ilə axund arasında düşən sərinlik icmanın üzvləri arasında da fikirayrılığına səbəb oldu. Buna ixtilaf demək olmazdı,  xırda bir narazılıq idi,.Əlbəttə, heç bu da mömünlərə yaraşan iş deyildi. Amma ikitirəliyin binası qoyulmuşdu. İcma üzvlərinin bir qismi axundun , başqa bir qismi sədrin tərəfini saxlayırdı. Qarşılıqlı ittihamlardan məlum olurdu ki, qarşıdurma labüddür. Artıq özünü büruza  verirdi. Adi bir hadisədən  ara qızışdı.

                    Məscid təzə tikilmişdi, kiçik idi, eyni vaxtda əlli nəfər ibadət eləyə bilərdi, artıq adam yerləşmirdi.

                    Cümə namazına bir saat qalmışdı. Cümə xütbəsinə hazırlaşan axund Xanbala  dedi:

                  -Deyirəm, ibadətlərimizə bir yenilik gətirək. Hacı Xurşudun yaxşı bəlağəti var, səsi də gurdu. Namazdan sonra  sözü ona versək, necədi?-Soruşdu, dərhalda təklifini əsaslandırdı.- Hacı yaşda bizdən böyükdü, elə başda böyükdü. Məktəb direktoru olub, ölkənin əməkdar müəllimidi...

                  Məscidin bünövrəsini qoyanlardan biri olan balacaboy hacı Dəsgah   oturduğu yerdə bir balaca  dikəldi. Hamının diqqətini şəxsiyyətinə yönəldiyinə əmin olandan sonra soruşdu:

                  -Bəs, hacı Baxış nə olsun, axund? Bu işi ona tapşırmışdın, axı! Kişi birnəfəsə yüzdən çox  dua oxuyur, duaların biri  də o birini təkrarlamır. Belə bir sinədəftəri işindən  kənarlaşdırmaq olarmı?

                 Hacı Dəsgah Sura höküməti dağılan kimi Məkkəyə həcc ziyarətinə gedənlərdən  idi.  Qulaq asan tapanda atobusla Türkiyəyə, ordan Suriyaya, ordan da İraqa getməyindən , başına gələn sərgüzəştlərdən saatlarla danışmağı sevirdi. Hər yerdə də sözü keçirdi. Sözünün kəsərli olmağının bir səbəbi də vardı. Hacı Dəsgah köhnə ticarətçilərdən idi. Vəziyyəti əvvəl də yaxş idi, heç indi də pis deyildi.  Kifayət qədər imkanlı, dövlətli kişi idi.

                Axund hörmətlə hacı Dəsgaha tərəf baxdı:

               -Hacı Dəsgah, hacı Baxışı heç kim kənarllaşdırmır. Hacı Xurşudun  dua-sənası  bir neçə dəqiqə çəkəcək,  söz yenə hacı Baxışındı.

                 Telefon əlindən düşməyən Məşədi Qulam sosial şəbəkələrdə aktiv idi. Məscidin səhifələrini idarə edirdi, xəbərləri izləyirdi. Axundun sözünü kəsdi:

                 -Hacılar, biz Mayanmidə baş verənlərə münasibətimizi bildirməliyik. Müsəlmanları qırırlar...   

               Hacı Əlvan icma sədri idi. İddialı adam idi,  vəzifəyə təsadüfən gəlib çıxmışdı. Ülgüclə qırxılı yastı başı dumbula oxşayırdı.  Dini təhsili yox idi, bu sahədə piyada olsa da lazım oldu, ya olmadı  şəriət məsələlərinə qarışır, icma üzvlərinin gülüş yerinə çevrilirdi. Məşədi Qulamın sözünü kəsdi, narazılıqla fısıldaddı:

               -Heç bunun yeridi, məşədi?-dedi, sonra təklif elədi- Axund, bəlkə mənə də söz verəsən,  bir neçə dua da mən oxuyum.

               Axund mülayyimliklə:

                -Hacı, sən çox dualar oxumusan.-dedi-İndi icmanın təzə üzvlərinə  söz versək məsləhətdi.

                  Hacı Əlvan əl çəkmədi:

               - Uşağı təzə ayaq-baş eləmişəm. Oğlumu deyirəm. Hamınız  toyda olmusunuz. Bir neçə hacətim var. İki il ötüb, hələ də nəvə üzünə həsrətəm. Allah rizası üçün  hacııların diləklərimə  qoşulmasını istəyirəm.

                 Axund sözündən dönmədi:

               -Bütün hacətlərindən  hacılarımızın xəbəri var, indi növbə o biri hacılarındı. Sən tək deyilsən ki!  Hamı məscidin kəramətindən bəhrələnməlidi.

                 Hacı Əlvan bu etinasızlıqdan incidi. Birdən yerindən qalxdı, axundun otağından çıxdı. Hacı Dəsgah ürəyiyanıqlıqla:

                 -Axund, hacı Əlvana bir-iki dəqiqəlik söz vermək olardı.-dedi.

                Axund  başındakı əski təsəyin üstündən başını qaşıdı,  iri gözlərini bərəltdi:

                 -Hacı Dəsgah, hacı Əlvan adam yarıdan mömün deyil. Beləsinə iş tapşırmaq olmur!-dedi- Əvvəllər nəzir qutularına baxırdı. Bilirsən niyə  kənarlaşdırdım?

                  -Niyə?

                   -Qaydaya görə , qutular  üç nəfərin iştirakı ilə açılmalıdı. O isə  təkbaşına açırdı. Qınıyanda da özünə əl qatırdı ki, mən heç nəyə əl vurmuram, halalıma haram qatmıram.

                    -Hər şeydən şübhələnmək olmaz, axı,  axund! Hacı Əlvan qədim hacılarımızdandı.-deyə hacı Dəsgah inamsız halda hacı Əlvanı müdafiə elədi.-Mənimlə həcc ziyarətində yol yoldaşı olub.

                     Məşədi Qulam yenə telefonunda nə oxudusa  sızanaqlı burnunu qırışdırdı:

                      -Vay-vay! Bütpərəstlər gör nə qədər müsəlman qırıb. Etirazımızı bildirməliyik...

                     -Hələ dayan!-deyə bayaqdan susan hacı Baxış cibindən bir varaq kağız çıxartdı, qoydu ortalığa.

                         Hacı Dəsgah eynəyini cibindən çıxarıb kağızı  qabağına çəkdi. Kəbin kağızının surəti idi. Doldurulmuşdu, amma axundun xəttinə oxşamırdı. Hacı Baxış izah elədi:

                    -İcma sədri axundan xəbərsiz, onun kəbin blanklarının surətini çıxarır, xəlvəti kəbin kəsir, pul alır! Belə şey harda görünüb? Bir nəfər dünən  mənə gətirib. Hacı Əlvanın əməlidi. Bəs, buna nə ad verəsən?

                    Hacı Dəsgahın təəccübdən çənəsi sallansa da inamsızlığı keçmədi:

                    -Bəlkə aravuranların işidi, hacı Əlvanın boynuna atırlar! Kişi əvvəllər bələdiyə sədri olub, axı!

                     Hacı Xurşud dizinə keçirtdiyi  kepkasını  başına qoydu, axundun işarəsi ilə söhbətə başladı:                   

                     -Demək çirkinlikdi, amma deməsəm olmaz. Bilirsən ki, hacı Əlvan bir neçə ay mərasim zalında müdirlik eləyib.  Dünən  bir nəfər gəldi yanıma.  Atasına il verirdi. Mərasim zalının qiymətini biləndə təəccübləndi. Soruşdu :”-Qiymətləri təzə endirmidsiz?” Dedim  ki, yox, neçə vaxtdı elə bir qiymətlə işləyirik. Gördüm inanmır, əlavə elədim ki,  biz al-ver eləmirik, qarşımıza pul qazanmağı məqsəd qoymamışıq, mömünlərimizə xidmət edirik.  Həmin adam dedi:”-Atamın üçünü burada vermişəm,  amma məndən bu pulun iki mislini alıblar”.  Deyirəm, ola bilməz.  Dedi, hacı Əlvan  ölməyib ki, gedib soruşa bilərsiz..

                     Hacı Dəsgah fikrə getdikdə axund dedi: 

                     -Hacı, hacı Əlvan sən tanıyan adam deyil. Dəyişilib.

                      Hacı Dəsgah, nəhayət ki, inandı. Köksünü ötürüb daha hacı Əlvanı müdafiə eləmədi. Cümə namazının vaxtı çatdığından qalxdı:

                       -Dünyanın işlərdən baş açmaq olmur, gedək  ibadətimizi edək.

                       Hamı yerindən tərpəndikdə məşədi Qasım telefondan oxudu:

                     -Gör, nə gözəl yazıb! Görəsən kimindi? -dedi- Dünya duracaq yer deyil, ey dil, səfər eylə!

        

                                  

                       

Üç hekayə

  Linda

       Dostu iti ona pay verirdi. Nə qədər elədisə, pul götürmədi. Həyətinə baxan keşikçi ilə getmişdi. Uzaqdan itə baxan kimi onu bəyəndi. Zəncirdə atılıb-düşür, ağzından tüpürcəq sıçradaraq hürürdü. Gözlərindəki vəhşi parıltıdan adamın zəhri yarılırdı.

         -Bunu necə aparacağıq?

         -Çox asan! Zəncirini sənə verən kimi səni sahibi kimi tanıyacaq.

        -Belə asan?

        -Daha nə olacaq ki?

        -Ovçarkadı?

        -Təmiz cins deyil!

        Dostu iti zəncirdən açdı, boynundakı xaltadan tutub yaxın gətirdi:

        -Xaltasından tut!

       Onu dişləmək istəyən itin xaltasını əlinə alan kimi itin gözlərindəki vəhşi parıltı söndü, qart mırıltısının çeşidi dəyişildi,  sonra tamam kəsildi. Mən bağbanı yaxına çağırdım. Ona mırıldayan itin xaltasından yapışdı, yenidən it sakitləşdi.

  

  

 

 

 

Üç hekayə

                                       

                                            MƏZƏNNƏ

                                             

       Molla Fəti vədəni ötürmədi, orucluğun elə birinci günü telefon açdı. Vərdişkarlıqla uzun-uzadı əhvallaşdı:     

      -Nə var, nə yox, müəllim? Alver necədi, müəllim? Evdə-eşikdə salamatlıqdımı? Orucluq əziyyət vermir ki?

       Dərdayıl ali təhsilli riyaziyyat müəllimi idi, həmişə uzunçuluqdan qaçırdı, mollanın bütün suallarını cəmləyib  qısa bir cavab verdi:

        -Hər şey yaxşıdı.

        -İstilərlə neynəyirsən? Bağa köçmürsən?

       -Bağ? -Vəziyyət  Dərdayılı elə sıxmışdı ki, bağ yadına düşmürdü.- Görək, inşallah!

          Molla əl çəkmək fikrində deyildi, biliciliklə:

          -Müəllim, manat yaman büdrədi ha! Amma Allah üzümüzə baxdı, yaxşı qurtardıq, yıxılmadı! -dedi, sonra gümanla soruşdu- Sən bilən əvvəlki məzənnəsinə qayıdacaqmı?

             Dərdayıl müəllim könülsüz:

              -Çətin söhbətdi!-dedi                            

              Molla, nəhayət, mətləbə gəldi: 

              -Müəllim, sənin rəhmətlik valideyinlərinin ruhunun səlamətliyi üçün “Quran” oxuyuram. İnşallah, beş günə -bir həftəyə  xətm elərəm,-dedi.- Məclisimizi  haçana salaq?

              Dərdayıl müıllimin əli pula çatandan sonra, hər il, cavan yaşında Allah rəhmətinə getmiş valideyinlərinə ramazan ayında “Quran”oxutdurur, ehsan süfrəsi açırdı. Bu il durumu yaxşı deyildi, molla demişkən manat büdrəmişdi, üzləşdiyi maliyyə çətinlikləri artıq özünü büruza verirdi. Mal sahibləri pulunu dollarla tələb edirdilər. Amma Dərdayıl müəllim  bu il də ənənəni pozmadı. Hər dəfə ehsanın vaxtını  mollanın öhdəsinə buraxırdığından , indi də:

          -Öz məsləhətinə bax, molla əmi!-dedi.-Yaxşısını sən bilərsən!

         -Ramazan ayının birinci həftəsi necədi?

          Dərdayıl müəllim bir az təəccübləndi:

          - Molla əmi, biz həmişə mərasimi orucluğun üçüncü həftəsinə salırdıq, axı!-dedi, sonra nə fikirləşdisə istehzasını saxlaya bilmədi-Tələsməyindən məlum olur ki, əlin aşağıdı.Güman ki,  manatın büdrəməyi səni də silkələyib!

          Dərdayılın istehzası dəstəkdən gələn hənirtinin rəvanını dəyişildi. Xəttin o başından mollanın utancaq səsli gəldi:

          -Düz tapmısan, müəllim, neçə aydı quraqlıqdı! Bu qrizis nə pis şeymiş! Gör, iş nə yerdədi ki, insanlar, qrizisin qorxusundan ölməyi də tərgidiblər! Həəə, əlqərəz, uzunçuluq eləyib  lap başağrısı verdim! Həəə!   Mənə elə gəlir ki, ramazan ayının birinci şənbəsi yaxşı gündü, müəllim!-dedi, cavab gözləmədən  fikrini  əsaslandırmağa tələsdi. -Hamı bizim kimi boş- bekar deyil! Hökumət işində, şirkətlərdə çalışanlar var. Asudə vaxta salıram ki, sənin adamların arxayın toplaşa bilsinlər.

          Dərdayıl müəllim daha uzatmadı, təkliflə razılaşdı.

          Mollanın elə bir savadı yox idi, amma gəlirini-çıxarını  yaxşı bilir,  külfətini dolandırmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxırdı. Cavan olsa da ailəsi  böyükdü, səkkiz qızı, bir oğlu vardı. Artıq dördmü, ya beşmi qızını köçürtmüşdü. Dərdayılı bir övladı vardı. Amma mollanın bütün toy məclislərində iştirak eləyir, karlı nəmər salırdı. Onlar bağ qonşusu idilər. Molla xahiş-minnət gözləmədən hər yaz hasardan aşır, onun talvara qaldırılmış meynələrini kəsirdi.Yaydan yaya bağa köçən müəllimin ev-eşiyinə il ərzində göz olur, sahibsiz qoymurdu.

          Dərdayılın var-dövləti başından aşmasa da imkanlı idi, şəhərin lap mərkəzində, metronun yaxınlığında  xudmanı bir xəm-xurd dükanı  açmışdı. Dostu hacı Məşti ilə icarəyə götürdükləri  yarımzirzəmidə on beş ildi kəsbkarlıq edirdilər.  Gen-bol yaşamasalar da kefləri yaxşı idi, çörəkləri  başlarının altında idi. Axır vaxtlara qədər həmişə qazancda olduqlarından, icarəni də vaxtlı-vaxtında verirdilər, özlərinə də bir şey qalırdı.

        Şəriki hacı Məşti ağır adamdı,  sızanaqlı üzü gülməzdi. Keçənlərdə bir yol Dərdayıl müəllimi qınamışdı:

         -Dostum, qazancını heçə-puça nahaq xərcləyirsən. Bilirsən ki, mən də “Qurandan” çıxmışam. İstəsən məclislərini də yola verərəm, rəhmətə gedənlərinə də “Quran” oxuyaram.- Onun molla Fətidən acığı gəlirdi- Nə deyirsən? Həm mollanın laqqırtısından canın qurtarar, həm də pulun cibində qalar.

         Dərdayıl razı olmadı:

         -Hacı, molla Fəti yazıqdı, bir çətən külfəti var,  çörəyinə bais ola bilmərəm.-dedi, sonra dostunu inandırmağa çalışdı.- Vallah, pis adam deyil, həyət-bacama göz olur, meynələrmi kəsir, yayda qonaq-qara gələndə əl yetirir...

          Hacı Məşti qaşının üstündəki iri xalı qaşıdı, birdən qətiyyətlə:

           -Müəllim, bu molla tayfası ki var, İslamın birinci düşmənidir! Hamını dini-imandan pisikdirən onlardı!-dedi, ürək yanğısı ilə deyindi-  Əşi,“Quranı” da pulnan oxuyarlar!? Bu hansı kitabda yazılıb, axı!?         

          Dərdayıl müəllim istehza ilə gülümsədi:

          -Yerlimizdi də, daha neynəmək olar!-dedi, şərikinə hörmət eləsə də fikrindən dönmədi.-Bir eldən, bir obadanıq.

          -Bu qırılmışların hansı bizim eldən deyil, axı? -Hacı deyindi, amma daha inad eləmədi.

          Onların hər üçü, doğurdan da, Azərbaycanın Cənub bölgəsindən idilər.         

           Bu il isə vəziyyət gözlənilmədən  dəyişmişdi, alverləri rəvanlığını itirmişdi. Ayın axırı gələndə hər ikisinin  qanı qaralırdı. Zirzəminin sahibi ağızdan yava bir qadın idi, icarə haqqını yarım saat gecikdirəndə gül ağzını açırdı, başlayırdı pis-pis söylənməyə.

          Bu il Dərdayıl müəllim çox adam çağırmadı. Ehsan məclisində yalnız ailə üzvləri, yaxınları, bir də hacı Məşti xanımı ilə iştirak edirdi.

          “Quran” tapşırılan gün, iftara yarım saat qalmış maşını qoşdu,  mollanı yanına oturdub qəbr üstə getdilər. Qəbristanlıq yaxında, gölün sahilindəki təpədə idi. Ətrafın həzin  mənzərəsi insanın könlünə neştər kimi işləyirdi. Qəbristanlığa çökən toranlıq  kədər gətirirdi. Molla  “Yasin” surəsini oxuyana qədər kədərlənmiş  Dərdayıl məzarın ətrafına əl gəzdirdi. Sonra molla ilə bir yerdə həmdi-surənini oxudu, salavat çevirdi, övladlıq borcunu yerinə yetirib xeyli yüngülləşdi. Qəbrstanlığı tərk eləyəndə mollaya dil-ağız elədi:

            -Oxuduğun “Quran”  sənə kömək olsun!.   

            Evə qayıdanda artıq təamlar masaya  düzülmüşdü. Qadınlar üçün qonşu otaqda süfrə salındığından içəridə ancaq kişilər idi.  Kondisionerin xoş sərinliyində  iftarı bütün qaydası ilə açdılar. Əvvəl  qaynanmış su, sonra duru yemək, sonra da plov verildi.  Yeməkdən sonra molla tərpənmədi. Dərdayıl təəccübünü büruza vermədi.

           Qonaqlar bir az da oturub dağılışdılar. Otaqda hacı Məşti, molla Fəti, Dərdayıl müəllim qaldı. Ev sahibi köynəyinin döş cibindən çıxartdığı  əlli manatlığı mollanın qabağına qoydu:

           -Allah imanını kamil eləsin, molla əmi!-dedi.-Bu pulu azda olsa, çox bil.

           Molla tərəddüdlə  pulu ev sahibinə tərəf itələdi:

           -Utanıram da deməyə, müəllim.-dedi-Ya bu əlliliyin  üstünü düzəlt,  ya da əlli dollar ver.

            Dərdayıl müəllim molladan bunu gözləmədiyindən tutuldu, bilmədi nə desin. Hacı Məşti öskürüb təsbehini çıxartdısa da çevirmədi, əsəbiliklə qaytardı çibinə. Bir az acıqla şərikinə müraciət elədi:

             -Buyur, molla manatdan imtina edirsə, deməli,  bir azdan əhli-qübur da daha manatı bəyənməyəcək! -dedi, sonra üzünü mollaya tutdu.-Rəhmətliyin oğlu,  azərbaycanlının azərbaycanlı ölüsünə Azərbaycanda “Quran” oxuyursan, dollar istəyirsən!  Amerikada yaşamırsan ki!

             Molla dili dolaşa-dolaşa:

             -Hacı, bilirsən ki, dollara nisbətdə manat dəyərini yarıbıyarı itirib. Bazar-dükan od tutub yanır...Mən də gözümü buna dikmişəm...

             -Ay oxuduğun sənə qənim olsun! Biz, bəyəmləri, malımızı dollarla satırıq ki, sənə də dollarla verək?- deyə hacı Məşti səsini ucaltdı.

              Molla Fəti başını aşağı saldıqda hacı Məşti Dərdayıl müəllimə dedi:

              -Dərdayıl müəllim, gələn il orucluqda “Quranı” özüm oxuyacağam, daha molla Fətiyə əziyyət verməzsən.

              Molla, deyəsən, səhv elədiyini anladı. Pulu masadan götürüb  dəhlizə adladı. Nimdaş ayaqqabılarını tərs-avand ayağına çəkdiyinə  fərqinə varmadan qapıdan çıxdı.

 

   

                                         

                                          Ədəbiyyatın lətafəti

 

               Yaşlı şairlərdən birinin, adını çəkməyəcəyik, həm yaradıcılıq  gecəsi keçirilirdi, həm də yeddi cildlik küllüyatının təqdimatı idi.  Kiçik salon dolmuşdu. Belə tədbirlərin , səbəbkarını tanıdı, ya tanımadı, bircəciyini də buraxmayan satirik yazıçı Həşim Güllü  bu dəfə gecikdiyindən  qabaqda oturmağa yer tapmayıb boylandı. Arxa sıradakılar  sıxlaşıb ona yer elədilər.  Model kimi açıq-saçıq geyinmiş cavan  xanımla yanbayan oturdu. Yazıçı qəzetlərin,  internet saytlarının əməkdaşlarını tanıyırdı, amma bu qadını tanımadı. “-Yəqin təzə işə başlayanlardandı!”-deyə fikirləşdi.   

             Ədəbi mühitin bütün görkəmli simaları iri dəyirmi masanın ətrafında əyləşmişdilər. Səbəbkarın ədəbiyyatdakı  xidmətləri danılmaz olduğundan deyilən təriflər heç tənqidçilərdə də  şübhə doğurmurdu. Məclisi idarə edən vəzifəli şəxs qarşısında çinlənmiş küllüyata toxunaraq:

                -Bu kitablar, ədəbiyyat tacının  cıqqasına çevriləcək kitablardır. -dedi, yeni natiqə söz veməzdən əvvəl  çıxışının bünövrə daşını qoydu- Buyurun, müəllim! Hörmətli qələm yoldaşımız böyük şair haqqında görək nə deyəcək...

               Səksən yaşlı şairin, adını çəkməyəcəyik, təriflərə aludəçiliyi hamıya məlum idi.  Natiqlərin ağzından gözünü çəkmirdi,  onları baxışları ilə daha dolğun təriflərə ruhlandırırdı.

                Həşım Güllü deyilənləri irişə-irişə dinləyir, yumorlu hekayələrinə mövzu axtarırdı, amma fikirlərini toplaya bilmirdi. Cavan qadın bütün bədəni ilə ona sığınmışdı. Onun ətri-rahiyyəsi  Həşim Güllünü həyəcana gətirmişdi. Bir sözlə, altmış yaşlı kişi hayıl-mayıl olmuşdu. Qadınla tanış olmaq eşqinə düşdü.

                -Xanım qız, yerinizi dar eləmədim ki?

               Qadın ətrafda eşidiləcəyindən çəkinmədən bərkdən:

                -Bütün ömrüm boyu belə dar yer arzulamırammı!-dedi, sonra müsahibinə tərəf əyildi, astadan,  gülümsəyərək səbəbkara işarə ilə  qeyd elədi -Əcəb böyük şairdi! Səksən yaşı var, yeddi cild kitab yazıb. Bir belə yaşayan şairin yetmiş cild kitabı olmalı idi.

             Ədəbi gecənin səbəbkarını sevməsə belə Həşim Güllü qadının istehzasından xoşlanmadı. Ona yanakı baxdı. Qadının toppuş yanaqları işım-işım işıldayırdı, ənlik-kirşansızdi. Həşim Güllünün döşünə yatan qadınlardan olduğundan müsahibini acılamaqdan  çəkindi. Mülayimliklə soruşdu:

            -Neçə yaşınız var, xanım qız?

            Qadın, nədənsə, hikkələndi:

            -Otuz yaşım var. Nədi ki? Söz demək yaşım çatmayıb?

           Həşim Güllü mübahisədən qaçdı:

            - Heç kim sizin söz demək hüququnuzu əlinizdən almaq istəmir, xanım! Sadəcə, demək istəyirəm ki, adama döyüş uzaqdan asan gəlir. Lağ elədiyin  səksən yaşlı şair Sovet dövründə dövlət mükafatı almışdı.

             Qadın onu dinləmədi, çantasında eşələndi, bir qutu siqaret çıxartdı, gözlənilmədən təklif elədi:

              -Bəlkə mənimlə foyeyə çıxasınız? Tanışlığın bünövrəsini qoyarıq...-dedi, cavab gözləmədən qalxıb döşəməni taqqıldadaraq bayra çıxdı.

             Həşim Güllüyə maraq üstün gəldi, bir az yubandı, sonra yanındakıların təəccüblü baxışları altında  qadının dalınca getdi. Ayaqyolunun qarşısında divara söykənib siqaretini tüstülədən qadın cazibədar bir gülüşlə astadan soruşdu:

               -Siz də yazıçısınız?

               Bu sual Həşim Güllüyə güllə kimi dəydi. Çallaşmış gur saçlarını  əsəbiliklə geri sığalladı.  O, kifayət qədər tanınmış yazıçı idi, tez-tez  TV-nin ekranlarında görünürdü. Ədəbiyyat aləmində tənqidi məqalələri ilə məşhur idi.  Elə bildi onu ələ salırlar. Diqqətlə baxandan sonra əmin oldu ki, qadın tam ciddi soruşur. Könülsüz halda başını tərpətdi, ağızucu:

            -Yazıçı- tənqidçiyəm.

            Qadın əl çəkmək fikrində deyildi:

               -Neçə kitabınız var?-Soruşdu.

              Həşim Güllü çap olunmuş kitablarının sayını dedi. Qadın qəribə bir həqarətlə:

              -Beş? Niyə belə az?-Soruşdu-Yəqin istedadınız azdı ki, belə az yazmısınız.

                Həşim Güllü vurğunluqla qadına baxıb izah elədi ki, bir az tənbəlliyim , bir az da maddi problemlərim var.

                -Kitabı da məlumdur ki, lopuxa nəşr eləmirlər!-Güldü.-Yoxsa yazmağa nə var ki! Əlimdə bu saat iki kitablıq  yazım var, sandıqda yatır!

            Müsahibi onun nədən yazdığını bilmək istədi. Həşim Güllü başdansovdu dedi:

            -Satira və yumorla məşğulam, arada tənqidi məqalələr də  yazıram. -Qadın üçün anlaşıqlı olsun deyə əlavə elədi- Yəni lağlağı yazıram.

          -Təəccüblü deyil ki, sizi heç kim tanımır. Lağlağı kimə lazımdı.

         Həşim Güllü qadına baş qoşduğuna görə peşiman oldu. Həvəssiz halda:

          -Bəs, nədən yazmaq lazımdı? Bəlkə məsləhət verəsiniz! Yol göstərəsiniz!

         Yazıçının zəhərli istehzasını qadın eyninə almadı: 

          -Gecdi, bu yaşda sənə məsləhət də  kömək etməyəcək!-dedi- Gərək məhəbbətdən-sevigidən yazaydın! Əbədi mövzudu, hamını cəlb edir.

         Həşim Güllü hirsləndi. Qadınla tanışlıqdan vaz keçdi,  onunla yuxarıdan aşağı danışan gözəlçəni yerinə oturtmaq fikrinə düşdü:

         -Ay qız, get, bozbaşını bişir! Məsləhətçimə bax! Özün bir şey yazginən, sonra ona-buna vedrə bağla. Bəlkə deyəsən, hansı divar qəzetində cızma-qara edirsən!?

        Qadın siqaretini çırtma ilə zibbil yeşiyinə göndərib təzəsini odladı.

       -Mən də yazıçıyam!-dedi-Bu günə kimi on dör kitabım çıxıb.

       Həşim Güllü quruyub qaldı. Təkrar soruşduqda qadın istehza ilə:

      - Düz eşitmisən!-dedi- Yeddi şeir, səkkiz nəsr kitabım var. Yaxınlarda daha iki romanım çıxacaq, nəşriyyatdadı.

     -Maşallah! Bir belə kitabı nəynən buraxırsınız?

     -Sponsorum var! -deyə qadın dişini ağartdı, foyedə gəzişən kəlpeysərə tərəf əlini uzatdı- Gördüyün kişi sponsorumdu! İstəsən səninlə tanış eləyə bilərəm.

        Yazıçı qadının dediyi tərəfə baxdı. Kəlpeysərin görkəmindən ürəyi düşdü, bu yaşda yumruq-təpiyə dözəsi canı yox idi.                      

         - İstəməz!-dedi, amma marağı qorxusuna dov gəldi- Ədəbiyyat jurnallarında, qəzetlərində çap olunursuz?

          -Yox!- Qadın pıqqıldadı.- Kimə lazımdı sizin səfsətə ilə dolu qəzet- jurnallarınız?

           -İmzanızı söyləyə bilərsinizmi?

           Qadın birdən  hiddətləndi, gözəl üzü dəyişdi:

           -Guya bilmirsən? Haqqımda məqalə yazırsan, amma tanımırsan!-dedi, sonra istehza ilə irişdi- Yazdığın məqalə başına dəysin! Adım Lətif Lətafətdir.

               -Nə???

               -Nənə!-Qadın açıqla  çımxırdı- Ağzını Allah yolunda qoymusan, iş bilmişəm, tənqidçiyəm! “Ədəbiyyatımızın  Lətafətsiz günləri”ni yazmaqla nə demək istəyirsən, axı!? Onu dolayırsan, bunu doluyursan, sənə nə, xalx nə təhər yazır. Şairəm, şair deyiləm, yazıçıyam, yazıçı deyiləm, özüm bilərəm! Sənə nə borc! Yadında qalsın, bir də cızmaqaralarında adımı çəksən özündən küs! Deyərəm, qol-qabırğanı sındarlar, qoca dəyyus!

            Qadın Həşim Güllünün məqaləsi dərc olunmuş qəzeti çantasından çıxarıb yerə atdı. Ayaqqabılarını ona yaxşı-yaxşı silib  dabanlarını taqqıldadaraq  foyedə gəzişən kəlpeysərə yanaşdı, qoluna girdi.Onlar deyə-gülə uzaqlaşdılar.

            Həşim Güllü  durduğu yerdə səntirlədi,  ayaqları sözünə baxmırdı, qadının tapdaladığı qəzetin üstünə çökdü. Pıçıldadı:”Şükür, yaxşı qurtardım!”-dedi, sonra qəzetin  baş redaktorunun dalınca deyindi-Əlin quruyaydı o kitabı mənə verdiyin yerdə! Dilin quruyaydı, bundan bir şey yaz, dediyin yerdə! Ədəbiyyatın lətafətini dadmaq elə mənə qalıb!”     

 

                                            Müdrik buqələmun.

       

          Satirik yazıçı Həşim Güllü ahıl yaşında mala-mülk qədri bilən olmuşdu.  İyirmi il qabaq hökumətin ona müftə-müsəlləm verdiyi torpaq sahəsindən möhkəm yapışmışdı. Daha neynəməli idi ki? Təqaüdə çıxandan sonra bilmişdi ki,  olan-qalanı, var-dövləti  elə budu.  Bağ yeri Subənddə  idi. Keşən illər ərzində torpaq sahəsini hasara almaqla, bir-iki ağac əkməklə kifayətlənmişdi, gücü elə buna çatmışdı. Təzəlikdə qədr-qiymətə minmiş bağına  qeydiyyat sənədi almaq fikrinə düşmüşdü. Uzun get-gəl bir nəticə vermirdi, sənədləşmə dalana dirənmişdi.  Əvvəldən üzləşəcəyi çətinliklərdən agah olsaydı heç barmağını da tərpətməzdi. Daha iş işdən keçmişdi, başladığı  əməli yarımçıq qoya bilməsdi, sona çatdırmalı idi.

          Sənədlər yerli-yerində olsa da çəpərləmədə kənaraçıxma var idi. Ayrılmış on sot torpaq sahəsi iyirmi ildə artıb iyirmi sot olmuşdu. Həşim Güllü gülərək  bundan xəbərsiz olduğunu söyləsə də, inanan yox idi.   Ünsiyyət qurduğu məmurların heç biri  zəpt olunmuş sahənin sənədləşməsini boynuna götürmürdü, dinməz-söyləməz kağızlarını qoltuğuna verirdilər.

           Həşim Güllü bir neçə ay ayaq döyəndən sonra saxlanclarını eşələdi, amma tapdığı qəpik-quruşa yaxın duran olmadı. Qeydiyat  idarəsinin ətrafında var-gəl edən dəllallar  ağızlarının dadını bilirdilər. Həşim Güllüdən  artıq sahənin bazar qiymətini qırtmaq istəyirdilər.

          Eləmədi tənbəllik, ora zəng elədi , bura zəng elədi, bir şey çıxmadı. Karlı vəzifəsi olan tanışlarının hamısının ağzını aradı, yenə bir şey çıxmadı.

          Bir gün bulvara hava almağa çıxmışdı, köhnə tanışlarından biri ilə təsadüfən rastlaşanda şox sevindi. Haçansa qəzetdə bir yerdə çalışmışdılar. İşlədikləri müddətdə yaxın ünsiyyətləri olmamışdı. Tanışı tezliklə  qəzetdən uzaqlaşmışdı. Həşim Güllü onun adını xatırlamağa çalışdı, yadına sala bilməyib soruşmaq istədi, amma soruşmağa utandı. Bunu aydınladırmağı sonra saxlayıb söhbətə nərdivan qoydu. Onsuz da vaxtını öldürməyə, laqqırtı vurmağa adam axtarırdı.   

          Ordan-burdan xeyli  mırt vurdular, keşmiş həmkarlarını yada saldılar.  Həşim Güllü bekarçılıqdan başına gələnləri ona danışdıqda köhnə tanışı birdən qəh-qəhə çəkdi. Həşim Güllü incidi:

         -Qardaşım, başqasının dərdinə gülməzlər!

         Tanışı gülməkdən yaşarmış gözlərini sildi:

         -Bağışla, Həşim müəllim, sənin sadəlövhlüyünə heyranam! Heç dəyişməmisən!-dedi, sonra ciddiləşdi-Yaxşı pul verməsən, çətin ki, bu işi başa çatdırasan!

         Həşim Güllü inanmadı, nəsə yadına düşdü, güldü:

         -Xatırımdadı, qəzetdə işləyəndə də özündən toqquşdurmağı xoşlayırdın. Hətta, bir dəfə...

         Həmkarı Həşim Güllünün köhnə palan içi tökməyinə imkan vermədi:

          -...Müəllim,  qəzetdən gedəndən sonra  həmin idarədə işləmişəm. Bir neçə il mətbuat xidmətində çalışmışam.

         -Bəs, sonra nə oldu?

         Tanışı Həşim Güllünün diqqətli baxışları altında boynuna aldı:

          -Vəziyyətim əla idi, pula pul demirdim,-dedi-Sonra dalımdan dəydilər! Onları qınamıram, günah özümdə idi! Burnumu hər yerə soxmağım rəislərin xoşuna gəlmirdi. Bir sözlə, qəzetçilik vərdişim başıma bəla oldu! Danışmalı deyil...

         Həşim Güllü ümidlə ona baxdı:

         -Hər halda idarədə köhnə tanışlarından qalmamış olmaz! İstəsən yəqin ki, kömək edərlər.

         Tanışı başını buladı:

         -İnanmıram!-dedi-Bu idarədə pulsuz heç kimi yaxına buraxmırlar! Hər şey rəis müavinin əlindədir. Çox qansız adamdı.             

         Həşim müəllim inanmadı:

         - Mənə müdrik adam təsiri bağışladı,-dedi-Sabah təkrar qəbuluna yazılmışam.

         Həmsöhbətti başını buladı, yana-yana:               

          -Həqiqətdə baş kəsənin biridi!-dedi-Sən bilmirsən, bu adam buqələmundur, dondan dona girir. Bu adamın gözü doymur! Şəhərdə onlarla obyekti, mənzili, adını çəkdiyin  Subənd yolunda hektarla torpağı var. Başqa-başqa adamların adına sənədləşdirib. Elə bilir heç kim bilmir! Maşınının nömrəsi nəyə desən dəyər! Bütün doqquzları yığıb.

         -Sən hardan bilirsən?

         -Bayaq dedim, axı, qəzetçinin gözündən heç nə yayınmır. Elə marağım başıma bəla açdı. Torba tikib mitilimi bayra atdılar. Tuturdular, Allahın rəhmi gəldi, yaxamdan əl çəkdilər.       

          Bu əsnada həmkarının telefonuna zəng gəldi. O, qulaq asıb ayağa qalxdı:

          -Bağışla müəllim, getməliyəm! Yazıçı adamsan, müavinin qəbuluna gedəndə kitablarını götür.  Kisəsinin başı dolubsa kömək eləyəcək!-dedi, yenə qəh-qəhə çəkdi- Düzdür, inanmıram, amma həyatda möcüzə baş verəndə verir də!

          ...Səhərisi  Həşim Güllü qəbula nagüman grtdi.  Rəis müavini  cavan olsa da başı ağappaq ağarmışdı. Arxası pəncərəyə tərəf qoyulmuş masanın arxasında oturmuşdu. Pəncərədən düşən işıq onun ağ saçlarına bir müqəddəs çalar verirdi. Bu, Həşim Güllünün ürəyini kövrəldi. Asta addımlatla onun masasına yaxınlaşdı, kitablarını müavinin qabağına qoyub oturdu, gəlişinin məqsədini söylədi.

          Kabinetin qüdrətli sahibi kitablar üçün təşəkkür elədi, birini laqeydliklə varaqlayıb soruşdu:

          -Neçə yaşın var, şair?

          Həşim Güllü gəldiyi məsələyə aidiyyəti olmasa da yaşını söylədi. Müavin başını buladı:

          -Ay rəhmətliyin oğlu, dövlət sənə on sot havayı yer verib, sənə kifayət eləmir, əlavə on sot da zəpt edirsən. İndi də düşmüsən qapılara onu özəlləşdirmək istəyirsən.

        Həşim Güllünün üzündə şeytanlar  oynadı

         -Günahkaram, rəis!- dedi, amma dərhal dilini dişlədi, yadına düşdü ki, bura mübahisəyə gəlməyib.

        Rəis ağ saçlarına sığal çəkib əda ilə:      

         -Neynəyirsən bir belə torpağı, şair, özünlə aparacaqsan?-Soruşdu, sonra qondarma bir mehribanlıqla-Dünya görmüş adamsan, şair, görəsən insanın gözü haçan doyacaq? İnsan övladı haçansa tamahına “hət” deyə biləcəkmi?

         Həşim Güllü daha özünü saxlaya bilmədi, şirin dillə dedi:

        -Rəis, tamahıma necə “hət” deyim, axı? O gün minmişdim maşına getmişdim Biləcəriyə tərəf. Sağ tikilib, sol tikilib, Sumqayıta qədər yüz hektarla ərazil hasara alınıb. Bunu görəndə adamın ağzı sulanır, tamahı cümbüşə gəlir! O biri gün gedirəm Qaradağa tərəf,  Salyana qədər torpaqlar çəpərlənib. Adamın gözü həsəddən qaralır, tamahı oyur-oyur oynayır!

           Rəis müavini çoxbilmiş bir istehza ilə:

           -Yəni yazacağın felyeton belə başlayacaq?

          Həşim Güllü rəis müavinin dərrakəsinə heyranlıqla təsdiqlədi:

          -Düz tapmısan!-dedi, sonra yarımçıq qalmış monoloqunu bitirməyə çalışdı- Hə, minirəm maşına gedirəm Subənddəki bağıma. Bəh-bəh-bəh! Yolun solu tutulub, sağı tutulub, qabağı tutulub, arxası tutulub...Hə, öz aramızda qalsın, sizin maşınınızı da hərdən oralarda görürəm. Doqquzların sayından tanıyıram.

           Bu yerdə  rəis müavinin nəinki üzünün , hətta ağ saçlarının rəngi bozardı. O, boğuq səslə onun sözünü kəsdi:

           -Görürəm, hazırlıqlı gəlmisən...

          Həşim Güllü eşitmirmiş kimi:

          - Həəə,  futbol meydançası kimi nəhəng istilikxanalar bir deyi, iki deyil, üç deyil ...

           -Qurtar, ay kişi, palan içi tökmə. O yerlər sənədli-sübutlu yerlərdi...

          Həşim Güllü onun ağrıyan yerini tapdığına sevindi, amma sevincini büruzə vermədi, qondarma laqeydliklə:

           -Əslində, məni nə hektarla hasarlanmış yerlər, nə də istilikxanalar maraqlandırır! Öz totpağım mənə bəs eləyər. Artığı lazım deyil, bir ayağım burdadı, bir ayağım gordadı...-dedi-Düzmü deyirəm?

           Rəis müavini ağarmış başını qaldırmadan:

          -Sənədlərini qoy, qalsın...Görüm, neynəmək olar..-dedi.-Sabah gələrsən.

        Həşim Güllü  qeydiyat sənədini alacağına əminliklə fikirləşdi ki, rəis müavini buqələmun olmağına buqələmundu, amma müdrik buqələmundu. Saçları havayı yerə ağarmayıb.

 

 

 

 

 

 

 

 

       

 

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                            Linda

       Dostu iti ona pay verirdi. Nə qədər elədisə, pul götürmədi. Həyətinə baxan keşikçi ilə getmişdi. Uzaqdan itə baxan kimi onu bəyəndi. Zəncirdə atılıb-düşür, ağzından tüpürcəq sıçradaraq hürürdü. Gözlərindəki vəhşi parıltıdan adamın zəhri yarılırdı.

         -Bunu necə aparacağıq?

         -Çox asan! Zəncirini sənə verən kimi səni sahibi kimi tanıyacaq.

        -Belə asan?

        -Daha nə olacaq ki?

        -Ovçarkadı?

        -Təmiz cins deyil!

        Dostu iti zəncirdən açdı, boynundakı xaltadan tutub yaxın gətirdi:

        -Xaltasından tut!

       Onu dişləmək istəyən itin xaltasını əlinə alan kimi itin gözlərindəki vəhşi parıltı söndü, qart mırıltısının çeşidi dəyişildi,  sonra tamam kəsildi. Mən bağbanı yaxına çağırdım. Ona mırıldayan itin xaltasından yapışdı, yenidən it sakitləşdi.

  

  

M.Oruc. Q.Camalzadənin "Qızıl Xotuğ" romanı

 

Ədəbiyyat  QƏZETİ

17 Fevral 2006-cı il  № 7 (3498)

Məmməd Oruc

Müharibədən qayıdandan sonra

Hələ 30 il bundan əvvəl yaradıcılığa başlayan Qəni Camalzadə bir dəfə soruşdu ki, onun yazıları haqqında nə fikirdəyəm? Düzü, o zaman bu suala nə cavab verdiyim yadımda deyil, hər şeydə bir məzə axtaran adama nə demək olardı, amma o yadımdadır ki, o zamanlar Qəni “Kirpi”, “Ədəbiyyat və incəsənət”, “Ulduz”, “Azərbaycan” jurnalı kimi mötəbər dərgilərdə vaxtaşırı çap olunurdu. Bir-birindən duzlu satirik, yumorla dolu hekayələri ədəbi müzakirələrdə tədqiq edilib, araşdırılırdı. Qəninin adı ən ümidverici cavan yumoristlərin sırasında çəkilirdi. O zamanlar Qəni Camalzadənin geninə-boluna çap olunmasına imkan yaradan naşirlərdən biri də mən idim. Bəs, Qəninin yaradıcılığına qarşı içimdə oyanmış bu rəğbətə səbəb nə idi? Mənə elə gəlir ki, hər şeydən öncə onun şəxsiyyəti, savadı, bir ziyalı mövqeyi, vətəndaşlığı və bir də milli təəssüfkeşliyi idi. Mənim fikrimcə, bədii yaradıcılığın ən dərin rişələri yaradıcının şəxsiyyətindən mayalanır. 1992-ci ildə Qəni Camalzadə ilə əlaqələrimizin kəsilməsinə səbəb onun könüllü olaraq zabit kimi cəbhəyə yollanması, Qarabağ uğrunda döyüşlərə qatılması oldu. Biz bir də, səhv eləmirəmsə 1993-cü ilin axırında görüşdük. Məni  maraqlandıran onun müharibə haqqında təəssüratları idi. Çox danışdıq. Qəni söhbətimizə gözlənilməz bir cümlə ilə son qoydu: “Müharibə haqqında elə həqiqətlər var ki, hələ ifadə eləmək çətindir”. Dərinə getmədim.

   

V.Yusifli Q.Camalzadənin hekayələri

Ədəbiyyat QƏZETİ

9Aprel 1999-cu il      № 14(3139)

Vaqif Yusifli

BİR HEKAYƏLƏR KİTABI

İyirmi il olar ki, qəzet və jurnal səhifələrində Qəni Camalzadə imzasını izləyir, onun hekayələrini oxuyuram. İlk hekayələri elə “Ədəbiyyat qəzeti”nin səhifələrində oxuduğum Qənidə güclü həyat müşahidəsi, ümumiləşdirmə bacarağı hiss etdim. Ən başlıcası isə gerçəkliyin sanki gözə görünməyən, ilk baxışda heç bir təəssürat doğurmayan məqamları bu hekayələrin mövzüsuna çevrilirdi. Hiss olunurdu ki, Qənidə yumor duyğusu da güclüdür; o, təsvir etdiyi hadisənin və təqdim etdiyi obrazların gülüş doğuran cəhətlərinə də diqqəti yönəldə bilir. Və bununla yanaşı açıqca onu da görürdüm ki, Qəni Camalzadə hələ sözün dərin-dərin qatlarına yiyələnməlidir. Bəzən onun gülüşündə hədəfdən yayınan məqamlar da az deyildi, yəni yumorunda duzsuzluq da nəzərə çarpırdı. İndi budur, Qənin “Sonuncu yeznə” hekayələr kitabı (1998) qarşımdadır və kitab müəllifinin bu iyirmi ildə nəyə nail olduğundan  soraq verir.
 

Trend az

"Karxana"nın təqdimatı oldu

Xeyirlə Şərin "Karxana" döyüşü

Xeyirlə şər “Karxana”da vuruşdu

Cavablar

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

Suallar

Qəni müəllim, yeni çap olunmuş kitabınızda yer almış “Karxana” romanında əsas mövzunun xeiyr və şər arasında mübarizə olduğu qeyd edilir. Maraqlıdır, bəs Siz burada xeyir və şər deyərkən konkret olaraq nəyi nəzərdə tutursunuz – ayrı-ayrı insanların digər insanlara qarşı xeyir-şər mübarizəsi, erməni-müsəlman qarşıdurması fonunda gedən xeyir-şər mübarizəsi yoxsa əsərin hər bir qəhrəmanının öz daxilində gedən xeyirlə şərin mübarizəsi?

- Mir Qədir ağa, eləcə də onun oğlu Məlikəjdər öz həyatları, fəaliyyətləri boyunca müxtəlif qanunsuz əməllərlə məşğul olsalar da, qətl törətməkdən qəti şəkildə çəkinir, dini mövqelərinə istinad edirlər, beləliklə, müəyyən bir ziddiyyət yaranır. Bu, adları çəkilən qəhrəmanların dindən pərdə kimi istifadə etmələri anlamına gəlirmirmi?

- Əsərdə baş verən hadisələr Karxana adlı yerdə baş versə də, 100 il ərzində bütün Azərbaycanın tarixini əhatə edir. Xüsusilə də erməni-müsəlman davaları, sovet hökumətinin qurulmasından sonra Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilən terror siyasəti süjet boyunca qabardılır. Əsərin qəhrəmanları arasında Sanının, eləcə də onun atası Nazıoğlunun yerli əhaliyə, azərbaycanlılara qarşı amansızlığını nə ilə əlaqələndirmək olar? Bu, Artuşun simasında parlaq ifadə olunan daşnak xisləti yaxud mövcud şəraitdə hökumətə yarınmaq istəyidir?

- Əsərin qəhrəmanlarından olan Anuş qarı bir yerdə söhbətində öz milləti ermənilərə lənət oxuyaraq, azərbaycanlılara tərif yağdırır, başına gələn bütün bəlaların ermənilərdən olduğunu deyir. Bəs bu məqamla müəllif nə demək istəyir – pis millət yoxdur, onun pis nümayəndələri var?

- Amma digər tərəfdən, yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, Artuşun simasında daşnakların Azərbaycanla bağlı planları da açıq göstərilir – dünyada neft istehsalının yarısını verən Bakını ələ keçirmək üçün uzunmüddətli strategiya hazırlayan erməni millətçiləri, qınçaqçılar erməni ailələrini Abşerona köçürürlər. Bu, belə bir müddət üçün plan hazırlayan ermənilərə qarşı, erməni hiyləsinə qarşı daha ehtiyatlı olmamız anlamına gəlmirmi?

- Əsər boyunca dini, criminal mövqedən çıxış edən qəhrəmanlar üstünlük təşkil etsələr də, müəllif millətçi, vətənpərvər gəncləri də unutmur, Hatəmin simasında onların fəaliyyətini işıqlandırır. Bəs sizing fikrinizcə, həmin hadisələrin baş verdiyi dövrdə Hatəm kimi insanların sayının az olması nədən irəli gəlirdi?

- “Karxana”da həmçinin digər millətlərin nümayəndələrinin Azərbaycana köçürülməsi, yerli əhali arasında yerləşdirilməsi məsələsi də işıqlandırılır. Və bu baxımdan Azərbaycan xalqının gəlmələri çox rahat şəkildə qəbul etməsi, əlaqəyə girməsi göstərilir. Sizcə bu məqam müsbət yoxsa mənfi xarakter kimi qiymətləndirilməlidir?

- Əsərdə diqqət çəkən məqamlardan biri də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin kəskinləşdiyi günlərdə iki naməlum şəxsin Anuş qarının evinə gələrək, onu axtarmasıdır. Yəni, ümumi süjet xəttindən belə anlamaq olar ki, müəllif həmin dövrlərdə bu kimi hadisələrin çox olduğunu diqqətə çatdırmaq istəyir. Bu məqamla bağlı fikirlərinizi öyrənmək maraqlı olardı…

- “Karxana”nı oxuyarkən istər-istəməz Azərbaycan xalqının əvvəl Çar Rusiyası, sonra isə Sovet İttifaqı tərkibində hansı əziyyətləri çəkməsi, məruz qaldığı qırğınlar, çətinliklər, insanların üzləşdiyi qeyri-insani münasibətlər kəskin nəzərə çarpır. Eyni zamanda meydan hərəkatı ilə bağlı hissələr əsərdə az yer tutsa da, xüsusi olaraq vurğulanır. Sizin fikrinizcə, Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olmaqdan nələr qazandı, nələr itirdi? Qazancımız itkimizdən az yoxsa çox oldu?

Maraqlıdır, bəs müəllif özünü yaratdığı obrazlardan hansı birinə bənzədir? Müdrik Məlikəjdər, vətənpərvər Hatəm, zəhmli Sanı…?

Назад Вперед
Наверх