icon
icon
icon
icon

M.Oruc. Q.Camalzadənin "Qızıl Xotuğ" romanı

 

Ədəbiyyat  QƏZETİ

17 Fevral 2006-cı il  № 7 (3498)

Məmməd Oruc

Müharibədən qayıdandan sonra

Hələ 30 il bundan əvvəl yaradıcılığa başlayan Qəni Camalzadə bir dəfə soruşdu ki, onun yazıları haqqında nə fikirdəyəm? Düzü, o zaman bu suala nə cavab verdiyim yadımda deyil, hər şeydə bir məzə axtaran adama nə demək olardı, amma o yadımdadır ki, o zamanlar Qəni “Kirpi”, “Ədəbiyyat və incəsənət”, “Ulduz”, “Azərbaycan” jurnalı kimi mötəbər dərgilərdə vaxtaşırı çap olunurdu. Bir-birindən duzlu satirik, yumorla dolu hekayələri ədəbi müzakirələrdə tədqiq edilib, araşdırılırdı. Qəninin adı ən ümidverici cavan yumoristlərin sırasında çəkilirdi. O zamanlar Qəni Camalzadənin geninə-boluna çap olunmasına imkan yaradan naşirlərdən biri də mən idim. Bəs, Qəninin yaradıcılığına qarşı içimdə oyanmış bu rəğbətə səbəb nə idi? Mənə elə gəlir ki, hər şeydən öncə onun şəxsiyyəti, savadı, bir ziyalı mövqeyi, vətəndaşlığı və bir də milli təəssüfkeşliyi idi. Mənim fikrimcə, bədii yaradıcılığın ən dərin rişələri yaradıcının şəxsiyyətindən mayalanır. 1992-ci ildə Qəni Camalzadə ilə əlaqələrimizin kəsilməsinə səbəb onun könüllü olaraq zabit kimi cəbhəyə yollanması, Qarabağ uğrunda döyüşlərə qatılması oldu. Biz bir də, səhv eləmirəmsə 1993-cü ilin axırında görüşdük. Məni  maraqlandıran onun müharibə haqqında təəssüratları idi. Çox danışdıq. Qəni söhbətimizə gözlənilməz bir cümlə ilə son qoydu: “Müharibə haqqında elə həqiqətlər var ki, hələ ifadə eləmək çətindir”. Dərinə getmədim.

   

V.Yusifli Q.Camalzadənin hekayələri

Ədəbiyyat QƏZETİ

9Aprel 1999-cu il      № 14(3139)

Vaqif Yusifli

BİR HEKAYƏLƏR KİTABI

İyirmi il olar ki, qəzet və jurnal səhifələrində Qəni Camalzadə imzasını izləyir, onun hekayələrini oxuyuram. İlk hekayələri elə “Ədəbiyyat qəzeti”nin səhifələrində oxuduğum Qənidə güclü həyat müşahidəsi, ümumiləşdirmə bacarağı hiss etdim. Ən başlıcası isə gerçəkliyin sanki gözə görünməyən, ilk baxışda heç bir təəssürat doğurmayan məqamları bu hekayələrin mövzüsuna çevrilirdi. Hiss olunurdu ki, Qənidə yumor duyğusu da güclüdür; o, təsvir etdiyi hadisənin və təqdim etdiyi obrazların gülüş doğuran cəhətlərinə də diqqəti yönəldə bilir. Və bununla yanaşı açıqca onu da görürdüm ki, Qəni Camalzadə hələ sözün dərin-dərin qatlarına yiyələnməlidir. Bəzən onun gülüşündə hədəfdən yayınan məqamlar da az deyildi, yəni yumorunda duzsuzluq da nəzərə çarpırdı. İndi budur, Qənin “Sonuncu yeznə” hekayələr kitabı (1998) qarşımdadır və kitab müəllifinin bu iyirmi ildə nəyə nail olduğundan  soraq verir.
 

Trend az

"Karxana"nın təqdimatı oldu

Xeyirlə Şərin "Karxana" döyüşü

Xeyirlə şər “Karxana”da vuruşdu

Cavablar

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

CAVABLAR

I sual....

Cavab: -Bismillahirrəhmanirrəhim! Sizə söyləyim ki, kitabın  annotasiyası mənim tərəfimdən yazılıb. Yəni,  xeyir-şər bəşəri bir anlayışdır.  Onu  bölüb ayrı-ayrı taxçalara, rəflərə , buxçalara düzmək olmaz. Xristianlar deyir ki, hər kəs öz xaçını daşımalıdır. Bu məcazi mənada deyilir. Xaç birdirr. Əlbəttə , Xeyirlə Şərin əbədi mübarizəsi içimizdən keşir! Atəşpərəstlikdə Hörmüzdlə Əhrimənin, xristianlıqda İblislə Müqəddəs ruhun, İslamda Şeytanla Yaradanın mübarizəsi əbədidir. Hərənin öz Xeyri, hərənin öz Şəri olsa bilməz, axı! Azərbaycan Xeyri, erməni Şəri təcəssüm edir!

II sual...

Cavab: Təsvir elədiyim adamlar, yəni qəhrəmanlarım bəşər övladlarıdır, heç də müqəddəs deyillər. Cəmiyyətdəki cirkinliklərdən xali deyillər. Nə Mir Qədir ağa ,  nə Məlikəjdər ağa heç də dinlə pərdələnmirlər, bildikləri üsullarla  Xeyrin bərqərar olması uğrunda döyüşürlər. Qaldı dediyin qanunsuz əməllər, sizə deyim ki,  çirkabdan keçənin  ətəyinin çirkaba batması böyük günah sayılmaz.

III sual...

Cavab:  Müstəqillik dünyanın  ən şirin nemətlərindən biridir. Yüzlərlə xalq bu nemətin həsrətindədir. Yaxşı-pis, dövlətli-kasıb,  korrupsianer-ziyalı, müxalifət-iqtidar,  hamı bir nəfər kimi,  Azərbaycanın müstəqilliyini qorumalıdır. Qaldı sapı özümüzdən olan baltalar, Nazıoğlu kimiləri, belələri  həmişə olub , yenə də olacaq. Artuş isə, xırda da olsa, düşməndir. Hər bir erməni düşməndir.Bu mənim qənaətimdir!

IV sual...

Cavab: Anuş ziddiyyətli obrazdı. Amma onun azərbaycanlılar haqqında xoş sözlərə aldanmaq olmaz. Bu bir erməni xislətidir. Mən bu xisləti göstərməyə çalışmışam.

V sual...

Cavab: Mənə elə gəlir ki, nə qədər Azərbaycan xalqı tam monolitləşməyib, monotərkibli xalqı tərbiyyə eləmək daha asan olduğundan gəlmə ünsürlərin Azərbaycana kütləvi axınının qarşısı alınmalıdır, xırda qrupların isə qorxusu yoxdur. Başımıza gələn bəlaların kökündə həmişə  bu gəlmə ünsürlər dayanıb. Altımışıncı illərin Bakısını xatırlayanda tüklərim biz-biz olur. Bu Şəhər yadların əlində idi! Yad ünsürlər at oynadırdı!

VI sual...

Cavab: Mən elə deməzdim. Həhəng meydan hərəkatı gənclərin işi deyildimi? Romanda Hatəm kimi vətənpərvər gənclərin azlığından şikayyət eləmək olmaz. Sadəcə, mən  tox bir ailənin nümayyəndəsinin də nəhəng  azadlıq mücadiləsinə qoşulmağını təsvir eləmişəm! Dediyim kimi , Azərbaycanın müstəqilliyi hamının işidir! Var-dövlətimiz talanırdı, övladlarımız dərbədər düşürdü, ləyaqətimiz tapdalanırdı! İndi onun bəhrəsini görürük.  İyirmi ildə Azərbaycanda tikildiyi qədər yüz ildə tikilməmişdi.

VII sual...

Cavab: Bu suala, demək olar ki, mən cavab vermişəm.

VIII sual...

Cavab: Bəzi şübhələrim var! Ermənilərdən fərqli olaraq azərbaycanlılar sülhpərvərdilər,  heç vaxt qana susamayıblar. Münaqişənin kəskinləşdiyi dövrdə varlı-hallı erməni evlərinin kimlərinsə nəzarətində olması kimsəyə sirr deyildi.Yəqin ki, bu var-dövləti ələ keçirmək üçün ara qarışdırmaq lazım idi. Elə də elədilər! Mən şübhələrimi həmin ştrixlə ifadə eləmişəm.

IX sual...

Cavab: Hər şeydən əvvəl onu deyim ki, dövlətçiliyimizin modeli Sovet dövründə qoyuldu. Bunu danmaq olmaz. Əlbəttə, haqsızlıqlar olmasaydı yaxın gələcəkdə Sovet hökumətinə qarşı azərbaycanlıların böyük milli-azadlıq hərəkatı gözlənilmirdi. Roman boyu bu adda-budda mübarizə göstərilib. Zirehli bolşevik qatarına atılan berdanka gülləsi buna işarə deyilmi!

X sual...

Cavab: Heç birinə! Və hər birinə! Bunu unutmaq olmaz ki, hər bir obraz müəllifin içindən keçdiyindən hər biri ona oxşaya bilər. Bir ananın bətnindən çıxan uşaqlar kimi.

Suallar

Qəni müəllim, yeni çap olunmuş kitabınızda yer almış “Karxana” romanında əsas mövzunun xeiyr və şər arasında mübarizə olduğu qeyd edilir. Maraqlıdır, bəs Siz burada xeyir və şər deyərkən konkret olaraq nəyi nəzərdə tutursunuz – ayrı-ayrı insanların digər insanlara qarşı xeyir-şər mübarizəsi, erməni-müsəlman qarşıdurması fonunda gedən xeyir-şər mübarizəsi yoxsa əsərin hər bir qəhrəmanının öz daxilində gedən xeyirlə şərin mübarizəsi?

- Mir Qədir ağa, eləcə də onun oğlu Məlikəjdər öz həyatları, fəaliyyətləri boyunca müxtəlif qanunsuz əməllərlə məşğul olsalar da, qətl törətməkdən qəti şəkildə çəkinir, dini mövqelərinə istinad edirlər, beləliklə, müəyyən bir ziddiyyət yaranır. Bu, adları çəkilən qəhrəmanların dindən pərdə kimi istifadə etmələri anlamına gəlirmirmi?

- Əsərdə baş verən hadisələr Karxana adlı yerdə baş versə də, 100 il ərzində bütün Azərbaycanın tarixini əhatə edir. Xüsusilə də erməni-müsəlman davaları, sovet hökumətinin qurulmasından sonra Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilən terror siyasəti süjet boyunca qabardılır. Əsərin qəhrəmanları arasında Sanının, eləcə də onun atası Nazıoğlunun yerli əhaliyə, azərbaycanlılara qarşı amansızlığını nə ilə əlaqələndirmək olar? Bu, Artuşun simasında parlaq ifadə olunan daşnak xisləti yaxud mövcud şəraitdə hökumətə yarınmaq istəyidir?

- Əsərin qəhrəmanlarından olan Anuş qarı bir yerdə söhbətində öz milləti ermənilərə lənət oxuyaraq, azərbaycanlılara tərif yağdırır, başına gələn bütün bəlaların ermənilərdən olduğunu deyir. Bəs bu məqamla müəllif nə demək istəyir – pis millət yoxdur, onun pis nümayəndələri var?

- Amma digər tərəfdən, yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, Artuşun simasında daşnakların Azərbaycanla bağlı planları da açıq göstərilir – dünyada neft istehsalının yarısını verən Bakını ələ keçirmək üçün uzunmüddətli strategiya hazırlayan erməni millətçiləri, qınçaqçılar erməni ailələrini Abşerona köçürürlər. Bu, belə bir müddət üçün plan hazırlayan ermənilərə qarşı, erməni hiyləsinə qarşı daha ehtiyatlı olmamız anlamına gəlmirmi?

- Əsər boyunca dini, criminal mövqedən çıxış edən qəhrəmanlar üstünlük təşkil etsələr də, müəllif millətçi, vətənpərvər gəncləri də unutmur, Hatəmin simasında onların fəaliyyətini işıqlandırır. Bəs sizing fikrinizcə, həmin hadisələrin baş verdiyi dövrdə Hatəm kimi insanların sayının az olması nədən irəli gəlirdi?

- “Karxana”da həmçinin digər millətlərin nümayəndələrinin Azərbaycana köçürülməsi, yerli əhali arasında yerləşdirilməsi məsələsi də işıqlandırılır. Və bu baxımdan Azərbaycan xalqının gəlmələri çox rahat şəkildə qəbul etməsi, əlaqəyə girməsi göstərilir. Sizcə bu məqam müsbət yoxsa mənfi xarakter kimi qiymətləndirilməlidir?

- Əsərdə diqqət çəkən məqamlardan biri də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin kəskinləşdiyi günlərdə iki naməlum şəxsin Anuş qarının evinə gələrək, onu axtarmasıdır. Yəni, ümumi süjet xəttindən belə anlamaq olar ki, müəllif həmin dövrlərdə bu kimi hadisələrin çox olduğunu diqqətə çatdırmaq istəyir. Bu məqamla bağlı fikirlərinizi öyrənmək maraqlı olardı…

- “Karxana”nı oxuyarkən istər-istəməz Azərbaycan xalqının əvvəl Çar Rusiyası, sonra isə Sovet İttifaqı tərkibində hansı əziyyətləri çəkməsi, məruz qaldığı qırğınlar, çətinliklər, insanların üzləşdiyi qeyri-insani münasibətlər kəskin nəzərə çarpır. Eyni zamanda meydan hərəkatı ilə bağlı hissələr əsərdə az yer tutsa da, xüsusi olaraq vurğulanır. Sizin fikrinizcə, Azərbaycan Sovet İttifaqının tərkibində olmaqdan nələr qazandı, nələr itirdi? Qazancımız itkimizdən az yoxsa çox oldu?

Maraqlıdır, bəs müəllif özünü yaratdığı obrazlardan hansı birinə bənzədir? Müdrik Məlikəjdər, vətənpərvər Hatəm, zəhmli Sanı…?

A.Cəfərli ilə müsahibə

"Ölü yuyana "mürdəşir" deyirik, olmazmı ki, maşın yuyanlara da "avtoşir" deyək?"


Moderator.az-ın suallarını yazıçı Qəni Camalzadə cavablandırır.

C.Cavanşir . Qəni Camalzadənin "Karxana"sından qeydlər

Yazıçı Qəni Camalzadənin “Qanun” Nəşrlər Evində yenicə işıq üzü görmüş “Karxana” kitabını oxudum. Kitaba müəllifin “Karxana” romanı və “Teatrda”, “Bastar ulduza hürürdü”, “Bizim adam”, “Təkqulaq Xotuqzadın həyatı”, “Daş”, “Tələbə dostlar” və “Sabah pul günüdür” hekayələri daxildir. Bu yazıda sadəcə “Karxana” romanından söz açacağıq. Müəllifin hekayələri, həm üslub, həm də janr baxımından ayrı bir yazının, ayrı bir məqalənin mövzusudur.

Məmməd Orucun "Qısa qapanması"

Məmməd Orucun “Qısa qapanması”

    Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli simalarından biri haqqında söz demək məsuliyyətli işdir.  Mən məsuliyətdən qaçmaq üçün bəzi bəhanələr gətirə bilərəm. Amma bu qədirbilməzlik kimii qiymətləndiriləcək. Çünki biz onunla otuz beş ildi ünsiyətdəyik.

    Məmməd Orucun imzası ilə tanışlığım tələbəlik illərinə təsadüf edir. Yetmişinci illərin ortaları idi. “Azərbaycan Gəncləri” qəzeti onun  oçerklərini verirdi. Onda dördüncü kursda oxuyurdum. “Ədəbiyyat və İncəsənət “ qəzeti  bir neçə xırda hekayəmi öz axırıncı səhifəsində , yumor səhifəsində dərc eləmişdi. Özümü göylərdə hiss edirdim. “Kirpi” də bir hekayəmi dərc elədi. Heç bu da mən də özümə inam yaratmadı. Əlbəttə,  tələbəlik illərimə həyatımın məhsuldar dövrü desəm, səhv etmərəm. İki yol ayrıcında idim . Qərar qəbul eləməyə çətinlik çəkirdim. Politexnik İnistitutu ilə Lenin kitabxanasında, “Kirpi” jurnalında, Natəvan klubunda keçirilən ədəbiyyat dərnəkləri arasında qalmışdım. Hətta, mühəndis kimi fəaliyyətə başlamağım da şübhələrdən məni xilas eləmədi. Seçim qarşısında qalmışdım.

       Bir gün yazılarımı “Azərbaycan” jurnalına apardım. Məmməd Orucla tanışlığım belə başladı. O, bir neçə hekayəmi jurnalda verdi. M.O ilə ünsiyyət, səmimi söhbətlərim bəhrəsini verdi.Yalnız bundan sonra özümü yazıçı kimi inamım artdı.

       İndi sıhbət M.O.-nun “Qısa Qapanma”sından gedir. Desəm, bu erməni-azərbbaycanlı mövzusu bütün yazıçıları, şairləri, publisistləri kabus kimi izləyir,  yaxşı bu şərəfsiz xalqın adını ədəbiyyata gətirmədən yazıb-yaratmaq lazımdır, səhv eləmərəm. Necə ki, erməni-gürcü ədəbiyyatında bircə azərbaycanlı obrazı tapmaq olmur.Hətta, Şirvanzadə imzalı erməni yazıçısı da əsərlərində azərbaycanlı obrazından qətiyyətlə qaçıb. Amma alnımıza belə yazılıb!  Özüm də “Karxana” romanında adı çəkilən mövzudan yan keçə bilmədim.

       M.O. ədəbi yaradıcılığı gözümün önündə keçib. Onun bir-birindən maraqlı romanlarını, povestlərini oxumuşam. M. O. məhsuldar yazıçıdır.  “Leylək körfəzi”, “Köçürülmə”, “Oyun havası”, “Atəşkəs yallısı”, sadalamaqla qurtarmaz, ədəbiyyatımızı zənginləşdirib.

        Hər şeydən əvvəl deyim ki, M.O. mövzu qıtlığı çəkməyən yazıçıdır. İstənilən sahədə qələmini sınamaq qüdrətindədir.Hətta çeynənmiş bir mövzuya müraciət eləsə belə! Bəli!  Axırıncı iyirmi beş il ərzində hamının içini qurd kimi gəmirən, üzən, kədərləndirən,  qəzəbləndirən, həllində aciz qaldığımız, utanc yerimizə dönmüş,  qüsurlu  natamamlığımıza səbəb olmuş bir mövzuya – erməni-azərbaycanlı qarşıdurmasına təkrar müraciət eləməklə bir sənətkarlıq nümunəsi yaratmışdır.

         Görkəmli yazıçı hadisələri mıncıq kimi düzdüyündən adam romanı birnəfəsə oxuyur. Hətta, romana ağırlıq gətirməli yarımsüjetlər, təfərrüatlar, əhvalatlar,  təfsilatlar ustalıqla verilmiş, ümumi süjet xəttinə tabe edilmişdir.      

"Karxana" işıq üzü gördü


Yazıçı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Qəni Camalzadənin "Karxana" kitabı işıq üzü görüb.

Moderator.az-ın məlumatına görə kitabda müəllifin "Karxana" romanı və hekayələri daxil edilib.

Назад Вперед
Наверх